Extreem Tekenen

Sinterklaas knutselen: een chocoladeletter vol proefjes

Sinterklaas

Wat doet een chocoladeletter in de oven?

Warm gemaakt smelt chocolade glanzend en loopt uit; afgekoeld wordt hij weer hard. In de vriezer wordt hij zo bros dat een hamer hem in scherven slaat. Teken je eigen chocoladeletter in Extreem Tekenen (Extreme Drawing), bak hem, vries hem in of laat hem 3 dagen liggen, en maak daarna een echte.

Speel in je browserZelf een chocoladeletter maken
  • Vanaf 4 jaar
  • 30 minuten plus opstijven
  • Met een volwassene bij het smelten
Geschilderde illustratie: de schilder tekent met waskrijt het witte paard van Sinterklaas en een stoomboot, met pepernoten, chocolademunten en een schoen met een wortel erin.
Leeftijd
4 tot 10 jaar
Tijd
10 min op het scherm; 30 min echt, plus 20–30 min in de koelkast
Troep
Gemiddeld: chocolade, lijm, zout
Volwassene nodig
Voor het smelten van de chocolade
Wat je nodig hebt
Een reep chocolade, bakpapier, hagelslag (een paar euro)
Op het scherm / echt
Allebei

Je chocoladeletter in Extreem Tekenen

Teken je letter. Open in Extreem Tekenen de Sjablonen, kies Letters en leg de eerste letter van je naam op het papier. Kleur hem bruin met verf of waskrijt en til het sjabloon eraf. Knijp er dan in de Keuken bij Knijpen een dikke laag Chocoladesaus overheen, en strooi er met Hagelslag (kies chocolade) wat op. Leg er voor de echte chocolade een reep Melkchocolade, Pure chocolade of Witte chocolade naast.

Bak hem. Tik in het vak Tijd op In de oven bakken. De reep smelt plat en wordt weer hard als hij afkoelt, met een doorzichtige vetvlek in het papier eronder. De chocoladesaus dikt in en wordt donkerder, en het waskrijt van je letter smelt tot diepe, glanzende kleur.

Smelten en stollen. Ga met het Strijkijzer uit het Gereedschap over de reep: hij smelt glanzend en loopt uit, en binnen ongeveer twintig seconden na het strijken is hij weer hard.

Vries hem in. Tik op In de vriezer leggen. De chocolade wordt keihard en bros: sla erop met de Hamer en hij springt in ijzige scherven, die ontdooien tot klodders chocolade.

Laat hem liggen. Tik op 3 dagen wachten: er groeit schimmel op de chocoladesaus en de reep, en er komen fruitvliegjes. Laat ook de Mieren uit de Tuin los: ze sjouwen kruimels chocoladesaus weg. (In de volledige versie snuffelt het hondje eraan, gaat kwijlend zitten en laat de chocolade toch liggen: chocolade is slecht voor honden.)

Alles hierboven zit in het gratis deel: tekenspullen, Keuken, Gereedschap, de tijdsprongen en de mieren.

Speel in je browser

Chocoladeletter schimmel: in de app en in het echt

In de app groeit er na 3 dagen wachten schimmel op chocolade, net als op ander eten. Een echte chocoladeletter gaat bijna nooit schimmelen, want chocolade bevat bijna geen water, en schimmel heeft water nodig. Zit er een grijswit laagje op een oude letter? Dan is dat bijna altijd vetbloei (cacaoboter die door warmte naar buiten kruipt en weer stolt) of suikerbloei (vocht, bijvoorbeeld na de koelkast, lost suiker op dat daarna weer kristalliseert). Dat is geen schimmel en je kunt het gewoon eten; het smaakt alleen wat minder. Zie je echt pluis, groene of gekleurde plekken, of ruikt hij muf, gooi hem dan weg.

Geschilderde illustratie: de schilder ruikt aan een citroen achter een aanrecht met ketchup, mosterd, honing, een ei, olie, boter, bloem, zout, hagelslag en een deegroller.

Zelf echt doen

Maak je eigen chocoladeletter

Wat je nodig hebt (2 à 3 letters):

  • 200 g chocolade: melk, puur of wit

  • een pan met een laagje water en een hittebestendige kom die erop past (of een magnetron)

  • een vel papier en een potlood

  • bakpapier en een plat bord of plankje

  • een diepvrieszakje of spuitzakje

  • hagelslag, spikkels of gehakte nootjes om te versieren

  • een lepel of spatel

  1. Teken je letter

    Teken met potlood een dikke blokletter op het papier, zo groot als je hand. Leg het bakpapier erop: je ziet de lijnen erdoorheen.

  2. Smelten (volwassene)

    Een volwassene smelt de chocolade au bain-marie: de kom op de pan met zacht warm water, en roeren tot alles glad is. In de magnetron kan ook, in korte stootjes van 20 seconden, steeds roeren. Geen druppel water in de chocolade, anders wordt hij korrelig.

  3. Vul het zakje

    Laat de chocolade een paar minuten afkoelen, zodat hij lauw is. De volwassene schept hem in het zakje en knipt er een klein puntje af.

  4. Spuit je letter

    Volg de lijnen op het bakpapier en spuit de letter dik vol. Ga er twee keer overheen, dan breekt hij niet.

  5. Versier hem meteen

    Strooi hagelslag of spikkels op de letter zolang de chocolade nog nat is. Als hij hard is, blijft er niets meer aan plakken.

  6. Laat hem stollen

    Zet het bord 20 tot 30 minuten in de koelkast. Trek het bakpapier er dan voorzichtig onder vandaan.

  7. Test het smelten

    Leg één stukje in je warme handpalm en één op een koud bordje. Welk stukje smelt? Daarna mag je hem opeten.

Nog meer Sinterklaas knutselen

Een geheime boodschap, een glinsterende letter en een tekening voor in je schoen

Drie knutselideeën met een proefje erin, voor thuis of in de klas. Ze werken ook in de app: Geheime inkt en het Strijkijzer voor de geheime boodschap, wit waskrijt en waterverf voor het verborgen schrift, en Lijm met Zout uit de Zeef voor de glinsterende letter.

Wat je nodig hebt:

  • wit waskrijt en waterverf of ecoline

  • witte knutsellijm in een knijpflesje, keukenzout, donker karton

  • een halve citroen en wattenstaafjes

  • waskrijt en papier voor je schoentekening

Een geheim rijmpje in je surprise

Schrijf de laatste regel van je gedicht met wit waskrijt. Wie de surprise krijgt, schildert er donkere waterverf of ecoline over en de regel verschijnt. Of schrijf met citroensap: een volwassene maakt het zichtbaar met de föhn of het strijkijzer.

Een glinsterende letter van zout

Spuit je letter met lijm op donker karton, strooi er zout over, tik het teveel eraf en raak het zout aan met druppels kleur. De kleur rent vanzelf door de hele letter.

Een tekening voor in je schoen

Teken het paard en de stoomboot met waskrijt, en leg er een wortel bij voor het paard. Probeer daarna in de app wat de oven met je waskrijttekening doet.

Warmte is voor volwassenen

Citroenschrift zichtbaar maken doet een volwassene, met de föhn of een strijkijzer zonder stoom en een theedoek eronder. Nooit met een kaars of een vlam.

Geschilderde illustratie: twee vellen papier, het ene vol ijsvarens uit de vriezer, het andere goudbruin gebakken in de oven; de schilder houdt een ijsblokje en een ovenwant vast.

Waarom het werkt

Voor kinderen: Chocolade smelt al bij de warmte van je hand, en wordt weer hard als hij afkoelt. Smelten kun je dus terugdraaien. Iets wat echt verbrandt of aanbakt, krijg je nooit meer terug.

Voor volwassenen: Chocolade is suiker en cacaodeeltjes in cacaoboter, een vet dat net onder lichaamstemperatuur smelt (ongeveer 30 tot 35 °C). Smelten en stollen is een omkeerbare verandering van vast naar vloeibaar en terug. Koud is chocolade bros, dus hij breekt met een knak; bevroren nog meer. Te heet wordt hij dik en verbrandt hij (onomkeerbaar), en een druppel water laat gesmolten chocolade klonteren. Vetbloei ontstaat als cacaoboter door temperatuurschommelingen naar het oppervlak trekt en opnieuw kristalliseert; suikerbloei als condens suiker oplost die daarna weer uitkristalliseert. Schimmel heeft beschikbaar water nodig, en dat heeft droge chocolade nauwelijks. Theobromine uit cacao breken honden en katten veel langzamer af dan mensen, en daarom is chocolade giftig voor ze.

Eerst voorspellen

Oven of vriezer?

Bak je chocoladeletter in de app, en vries een andere in. Welke kun je terugdraaien, en welke niet?

Melk, puur of wit?

Leg drie stukjes chocolade op een warm plekje. Welke smelt het eerst? Waarom zou dat zijn?

Schimmel of niet?

In de app schimmelt chocolade na 3 dagen. Wat denk je: schimmelt een echte chocoladeletter ook? Lees het kader hierboven.

Voor leerkrachten

Digibordles Sinterklaas: de chocoladeletter-proef

Een les van 30 tot 45 minuten voor de weken tussen de intocht en pakjesavond, voor groep 1 tot en met 6 (in Vlaanderen van de kleuterklas tot het vierde leerjaar). De browserversie draait op het digibord zonder installatie en zonder leerlingaccounts, en verzamelt geen gegevens.

Het past bij onderzoek naar materialen en temperatuur binnen de kerndoelen natuur en techniek (in Vlaanderen: wereldoriëntatie, wetenschap en techniek): smelten en stollen, omkeerbare en onomkeerbare veranderingen. Bij kleuters gaat het vooral om kijken, voorspellen en voelen.

Nodig: het digibord, een reep chocolade in stukjes, papieren bordjes, een stift.

Lessen op het digibordSmelten en stollen

  1. Kijken

    Teken samen op het digibord de eerste letter van de groep of van de Sint, en spuit er chocoladesaus op. Wat gebeurt er met een chocoladeletter als hij in de oven gaat?

  2. Voorspellen

    Laat de klas kiezen: smelt hij, verbrandt hij, gebeurt er niets? En in de vriezer? En na drie dagen? Zet de voorspellingen op het bord.

  3. Proberen in de app

    Tik op In de oven bakken, In de vriezer leggen en 3 dagen wachten, telkens op een nieuwe letter. Laat een leerling de hamer op de bevroren letter zetten.

  4. Echt doen

    Leg stukjes chocolade op bordjes: één in een warme hand, één op de vensterbank in de zon of bij de verwarming, één in de koelkast van de personeelskamer. Kijk na tien minuten.

  5. Uitleggen

    Welke stukjes werden zacht en weer hard? Smelten kun je terugdraaien, verbranden niet. En waarom ging de echte chocola niet schimmelen?

In de klas

Vraag vooraf naar allergieën en afspraken over snoep in de klas. Proefstukjes worden niet doorgegeven; wie mag snoepen, krijgt een schoon stukje.

Mijn chocoladeletter heeft een wit laagje. Is dat schimmel?

Bijna nooit. Een grijswit, droog laagje is vetbloei of suikerbloei, door warmte of vocht. Het is niet schadelijk en je kunt de letter gewoon eten. Echte schimmel ziet er pluizig of gekleurd uit en ruikt muf; dan gooi je hem weg.

Kun je een chocoladeletter invriezen?

Ja, goed ingepakt. Laat hem na het invriezen in de verpakking op kamertemperatuur komen, anders slaat er vocht op neer en krijg je suikerbloei, dat witte laagje.

Wat is een makkelijk Sinterklaas-knutselidee voor kleuters?

Een glinsterende letter van lijm en zout met druppels ecoline, of een tekening voor in de schoen. Wat ouder? Spuit zelf een chocoladeletter van gesmolten chocolade, met een volwassene bij het smelten.

Is er een digibordles over Sinterklaas met een proefje?

Ja: laat de klas voorspellen wat een chocoladeletter doet in de oven, de vriezer en na drie dagen, probeer het in de browserversie op het digibord, en test daarna echte stukjes chocolade in de hand en in de koelkast.

Waarom mag een hond geen chocolade?

Chocolade bevat theobromine, en dat breken honden heel langzaam af, dus het is giftig voor ze, vooral pure chocolade. Heeft een hond chocolade gegeten, bel dan meteen de dierenarts.

Meer om te proberen

Geschilderde illustratie: de schilder strooit zout op een groot blauw met paars sneeuwvlokschilderij, naast een berijpte sneeuwpoptekening, peperkoeken sterren en hartjes en een kerstboom.

Kerst

Na pakjesavond: sneeuwvlokken van zout en kerstkransjes.

Teken je chocoladeletter op het scherm

Bak hem, vries hem in, of wacht drie dagen. Daarna maak je de echte.

Speel in je browserAlle seizoenen