Çılgın Çizim

Sihirli süt deneyi: renkler neden dans eder?

Mutfakta bilim deneyi

Bir damla deterjan, sütte renkler kaçışır

Sihirli süt deneyinde süte gıda boyası damlatıp bulaşık deterjanıyla dokunursunuz: renkler deterjandan kaçar ve dönüp durur. Deterjan sütün yüzey gerilimini zayıflatır, sütteki yağa tutunur; hareket eden süt de rengi peşinden sürükler.

Tarayıcıda oynaGerçeğini yap
  • 4 yaş ve üzeri
  • 10 dakika
  • Neredeyse hiç dağınıklık yok
Elle boyanmış illüstrasyon: ressam bir tabak süte deterjanlı bir kulak çubuğuyla dokunuyor; kırmızı, mavi, sarı ve yeşil gıda boyası dönerek dışa doğru yayılıyor.

Kısaca

Yaş
4–10 (küçükler renk cümbüşüne bayılır, büyükler adil bir test kurabilir)
Süre
10 dakika
Dağınıklık
Az: bir tabak süt
Yetişkin
En küçükler için yakında olsun
Gerekenler
Süt, gıda boyası, bulaşık deterjanı, kulak çubuğu, bir tabak (hepsi mutfakta var, neredeyse bedava)
Ekranda / gerçekte
İkisi de

Çılgın Çizim'de sihirli süt

Çılgın Çizim (Extreme Drawing) uygulamasında gereken her şey Deneyler sekmesinde ve hepsi ücretsiz.

  1. Süt dök'e dokunun ve sürükleyerek kâğıda beyaz bir süt gölü dökün.

  2. Gıda boyası'nı seçin (kırmızı, mavi, yeşil ya da sarı) ve süte birkaç damla damlatın. Damlalar, gerçek bir tabakta olduğu gibi ayrı ayrı renk lekeleri olarak öylece durur.

  3. Bulaşık deterjanı'nı seçip süte dokunun. İlk saniyede renkler deterjandan uzağa fırlar, sonra kuyruklu yıldız gibi uzun çizgiler halinde dışarı akar; iki açıklığın buluştuğu yerde renk Y biçiminde çizgilerde toplanır. Hareket yaklaşık 20–45 saniye içinde yavaş yavaş durulur.

Sütün temiz bir yerine damlattığınız her deterjan damlası kendi açıklığını açar; zaten deterjanlı bir yere damlatılan damla pek bir şey yapmaz. Islak suluboyada da işe yarar: deterjan, etrafı renkli bir halkayla çevrili soluk bir delik bırakır. Süt oyunda da gerçek bir yiyecektir: bırakıp 3 gün bekle'ye dokunursanız üstünde küf ürer, karıncalar da gelir.

Tarayıcıda oyna
Elle boyanmış illüstrasyon: koruyucu gözlüğü beresinin üstünde duran ressam, çizgili köpüğü taşan bir şişeyi inceliyor; yanında pembe ve yeşil bardaklarda mor lahana suyu ve köpüren karbonat.

Evde gerçeğini yapın

Bir tabakta sihirli süt

Gerekenler

  • Düz, sığ bir tabak ya da kap (beyaz tabakta renkler en iyi görünür)

  • Tabağın dibini yaklaşık 1 cm örtecek kadar tam yağlı süt

  • İki ila dört renk gıda boyası

  • Küçük bir bardakta biraz bulaşık deterjanı

  • Kulak çubukları

  • Tabağın altına eski bir mutfak bezi

İnternette bu deney gökkuşağı süt deneyi diye de geçer; aynı deneydir.

  1. Sütü dökün

    Tabağın dibini sütle kaplayın ve yüzeyi durulsun diye biraz bekleyin.

  2. Renkleri ekleyin

    Ortaya yakın, birbirine yakın ama değmeyen gıda boyası damlaları damlatın. Dikkat edin: damlalar olduğu yerde duruyor.

  3. Önce temiz bir kulak çubuğu deneyin

    Sade, kuru bir kulak çubuğuyla süte dokunun. Pek bir şey olmaz. Bu sizin kontrol denemeniz: işi deterjanın yaptığını gösterir.

  4. Tahmin edin

    Sorun: Deterjan süte değince renkler ne yapacak? Karışacaklar mı, batacaklar mı, yoksa kaçacaklar mı?

  5. Deterjanla dokunun ve bekleyin

    Yeni bir kulak çubuğunu bulaşık deterjanına batırın ve ucunu sütün ortasında yaklaşık on saniye tutun. Renklerin dışarı doğru fırlamasını izleyin.

  6. Başka yerlerde yeniden deneyin

    Başka noktalara dokunun ya da hareket yavaşlayınca biraz daha deterjan ekleyin. Her yeni dokunuşta dans biraz daha küçük olur.

Çocuklar için

Sütün üstü esnek bir deri gibidir. Deterjan değdiği yerde bu deriyi zayıflatır; derinin geri kalanı çekilip kaçar ve renkleri de peşinden sürükler.

Renkler neden dönüyor?

Büyükler için. Süt büyük ölçüde sudur; içinde minicik yağ ve protein damlacıkları dağılmış haldedir. Yüzeyi gerilmiş bir zar gibi davranır (yüzey gerilimi). Bulaşık deterjanı bir yüzey aktif maddedir: dokunduğu yerde yüzey gerilimini düşürür, daha dıştaki güçlü yüzey de sütü deterjandan uzağa çeker (Marangoni etkisi) ve yüzen rengi beraberinde taşır. Deterjan moleküllerinin bir ucu suyu, diğer ucu yağı sever; bu yüzden yağ damlacıklarına da tutunurlar ve deterjan her yere eşit dağılana kadar süt çalkalanmaya devam eder. Hareketin yavaşlayıp durması, taze deterjanın onu yeniden başlatması ve yağı fazla olan tam yağlı sütün genellikle yarım yağlıdan daha uzun dönmesi bundandır. Yeni bir madde oluşmaz: bu bir kimyasal tepkime değil, fiziksel bir değişimdir.

Önce tahmin et, sonra dene

Her seferinde tek bir şeyi değiştirin ve önce tahmin edin. Böylece güzel bir numara gerçek bir deneye dönüşür.

Tam yağlı mı, yarım yağlı mı?

İki tabak kullanın. Hangisi daha uzun dönüyor? Krema ya da bitkisel sütü de deneyin.

Peki ya suyla?

Aynısını bir tabak suda yapın. Renk nereye gidiyor, deterjan onu dans ettiriyor mu?

Soğuk süt mü, ılık süt mü?

Buzdolabından yeni çıkmış süt ile bir saattir dışarıda duran sütü karşılaştırın. Bir fark var mı?

Üstüne bir damla yağ

Uygulamada önce süte biraz Sıvı yağ (Mutfak) dökün. Deterjan, yüzen yağı da renklerle birlikte dışarı doğru iter.

Öğretmenler için

Sınıfta sihirli süt

Yüzey gerilimi ilkokul programında ayrıca geçmez; sihirli sütü bilimsel süreç becerilerine bir giriş olarak kullanın: kontrol denemesi (sade kulak çubuğu), her seferinde tek değişken (tam yağlı ve yarım yağlı süt) ve dikkatli gözlem. Bu, Hayat Bilgisi'ndeki gözlem etkinliklerine ve 3.–4. sınıf Fen Bilimleri'ndeki deney yapma, tahmin etme ve sonuç çıkarma becerilerine uyar; okul öncesi fen etkinliği olarak da çok sevilir. Akıllı tahtada uygulama, tek damla süt harcamadan renk cümbüşünü gösterir; sonra gruplar kendi sorularını bir tabakta test etsin.

Öğretmenler için fikirler

Sihirli süt deneyi hakkında sorular

Sihirli süt deneyi neden olur?

Deterjan değdiği yerde sütün yüzey gerilimini düşürür; yüzey deterjandan uzağa çekilir ve gıda boyasını da beraberinde taşır. Deterjan sütteki yağa da tutunur, bu da deterjan yayılana kadar sütü hareket halinde tutar.

Sihirli süt deneyi suyla olur mu?

Çok az. Suda renk yayılır ve batar, deterjan onu kısa bir süre dışarı iter ama uzun, dönen çizgiler oluşmaz; çünkü suda deterjanın üzerinde çalışmaya devam edeceği yağ yoktur.

Sihirli süt deneyi için hangi süt daha iyi?

Tam yağlı süt genellikle en güçlü ve en uzun dansı verir. Yarım yağlı ya da yağsız süt de hareket eder ama daha çabuk durulur; bu da güzel bir karşılaştırma olur.

Renklerin dönmesi neden duruyor?

Deterjan sütün üzerine eşit dağıldığında yüzeyde onu çekecek bir fark kalmaz. Yeni bir noktaya taze deterjan dokundurun, yeniden başlar.

Gökkuşağı süt deneyi ile sihirli süt aynı mı?

Evet. Aynı tabak, aynı süt, aynı gıda boyası ve deterjan; sadece adı farklı.

Bunları da dene

Elle boyanmış illüstrasyon: tepsideki bir şişeden pembe, sarı, mavi ve beyaz çizgili kalın bir köpük yılanı çıkıyor; koruyucu gözlüklü ressam şaşkınlıkla geriye yaslanıyor.

Fil diş macunu deneyi

Oksijenli su ve mayayla şişeden taşan ılık bir köpük; bir yetişkinle ve gözlükle.

Elle boyanmış illüstrasyon: ressam koyu renk bir kartondaki tuzlu tutkal yıldız ve çiçeğin üstüne mavi, pembe ve sarı boya damlatıyor; renk tuz boyunca yayılıyor.

Tuzla boyama

Tutkalla çizin, tuz serpin, suluboyayı dokundurun: renk tuzun içinde yürür.

Önce ekranda döndür

Deneyler sekmesinde sütü dök, renkleri damlat, deterjanla dokun. Sonra bir tabak kap gel.

Tarayıcıda oynaTüm deneyler