Çılgın Çizim

Ekmek küf deneyi: 3 günde küf, sonra gerçeği

Canlılar deneyi

Tek dokunuşla üç gün: tüylü misafirler geliyor

Küf, yiyeceklerin üstünde büyüyen bir canlıdır. Sporları her yerde havada uçuşur; biri nemli bir yiyeceğe konunca ince iplikler salar ve bir iki gün sonra tüylü bir leke belirir. Sıcaklık ve nem onu hızlandırır; tuz, sirke, dondurma ve pişirme durdurur.

Tarayıcıda oynaGerçeğini yap
  • 5 yaş ve üzeri
  • Ekranda 3 gün, gerçekte 1–2 hafta
  • Poşet kapalı kalır
Elle boyanmış illüstrasyon: ressam büyüteçle tüylü küf lekeleri olan bir ekmeğe ve bir çileğe bakıyor; yanında üç günün üstü çizilmiş bir takvim.

Kısaca

Yaş
5–10
Süre
Ekranda tek dokunuş; gerçekte 1–2 hafta, her gün bir dakikalık bakış
Dağınıklık
Hiç yok, poşetler kapalı kaldıkça
Yetişkin
Hazırlamak ve poşetleri hiç açmadan atmak için
Gerekenler
Ekmek, kilitli poşetler, bant, kalıcı kalem (neredeyse bedava)
Ekranda / gerçekte
İkisi de

Çılgın Çizim'de küf

Çılgın Çizim (Extreme Drawing) uygulamasında kâğıda biraz yiyecek koyun: bir sıkım ketçap, bir top dondurma, birkaç dilim muz ya da domates, bir dilim peynir ya da bir gölcük süt (hepsi ücretsiz Mutfak ve Deneyler sekmelerinde). Sonra Zaman sekmesini açın ve 3 gün bekle'ye dokunun. Güneş ve ay gökyüzünde yarışır; günler dolunca yiyeceklerin üstünde dört çeşit küf kolonisi açmış olur: mavi-yeşil, beyaz tüylü, siyah benekli ve turuncu.

Gerçek küfle aynı kurallara uyar:

  • Yalnızca yiyecek olan yerde ürer. Boş kâğıt, boya ve pastel boya en fazla soluk bir hale alır.

  • Nem yardım eder. Islak kâğıttaki yiyecek daha çabuk küflenir.

  • Zaman ister. Gerçek küf gibi görünmesi yaklaşık bir gün sürer; 1 saat bekle dediğinizde henüz hiçbir şey olmaz.

  • Tuz durdurur. Elek'ten bir yiyecek lekesinin üstüne Tuz serpin, diğerini çıplak bırakın: tuzlu olan haftalarca temiz kalır.

  • Sirke öldürür. Bir koloniye Sirke damlatın, tüyler ölür ve düz, koyu bir lekeye dönüşür. Çamaşır suyu damlası küfü öldürür ve lekeyi de siler. Fırında pişir de küfü öldürür; Dondurucuya koy ise yalnızca duraklatır.

Uygulamayı kapatıp günler sonra geri gelin: sayfa da yaşlanmış olur. Ekranda istediğiniz kadar yiyeceği küflendirebilirsiniz; tek bir lokma bile israf olmaz.

Tarayıcıda oyna
Elle boyanmış illüstrasyon: ressam tezgâhın arkasında bir limonu kokluyor; tezgâhta ketçap, hardal, bal, yumurta, sıvı yağ, tereyağı, un, tuz, renkli şeker ve oklava var.

Evde gerçeğini yapın

Kapalı poşetlerde ekmek küf deneyi

Gerekenler

  • Aynı ekmekten üç dilim (fırın ekmeği, koruyucu katkılı paketli ekmekten daha çabuk küflenir; artmış bayat dilimler de olur)

  • Üç kilitli buzdolabı poşeti ve bant

  • Kalıcı bir kalem

  • Birkaç damla su, üçüncü dilim için de biraz sirke

  • Çizim için bir defter ya da her gün poşetin üstünden fotoğraf çekmek için bir telefon

Önemli: Poşet bir kez kapatıldı mı bir daha asla açılmaz. Sonunda kapalı haliyle çöpe gider.

  1. Üç poşete etiket yazın

    Üstlerine kuru, nemli ve sirkeli yazın, yanına da bugünün tarihini.

  2. Dilimleri hazırlayın

    Birinci dilim olduğu gibi kalır. İkinci dilime birkaç damla su serpin. Üçüncü dilime fırçayla biraz sirke sürün.

  3. Kapatın

    Bir yetişkin her dilimi kendi poşetine koyar, havanın çoğunu çıkarır, kilidi kapatır ve ağzını bantlar.

  4. Tahmin edin

    Hangi dilim önce küflenecek? Hangisi en son? Poşetleri kaldırmadan önce tahmininizi yazın.

  5. Sıcak ve karanlık bir yerde tutun

    Poşetleri yan yana sıcak bir dolaba koyun; yiyeceğiniz yiyeceklerden uzağa.

  6. Her gün poşetin üstünden bakın

    Gördüğünüzü çizin ya da fotoğraflayın. Lekeleri sayın, renklerini not edin: beyaz tüy, mavi-yeşil, siyah benekler.

  7. Hiç açmadan atın

    Bir iki hafta sonra bir yetişkin kapalı poşetleri doğrudan dışarıdaki çöpe atar. Poşetlere dokunduktan sonra eller yıkanır.

Herkesin sorduğu soru

Küf tehlikeli mi?

Bazı küfler faydalıdır: küflü peynirlerin mavisini ve penisilin ilacını onlar yapar. Bazıları ise zehir üretir, sporları da alerjiyi ve astımı tetikleyebilir. Hangisinin hangisi olduğunu bakarak anlayamazsınız; bu yüzden yiyecekteki her küfe bak ama dokunma diye yaklaşın.

Yanlışlıkla biraz yenirse ne olur? Çoğu insan bir lokma küflü ekmekten sonra iyidir. Yine de daha fazla yemeyin ve ekmeğin geri kalanını atın: gördüğünüz tüy küfün yalnızca üst kısmıdır, iplikleri yumuşak yiyeceğin içinde gördüğünüzden daha derine uzanır. Sonrasında biri kendini kötü hissederse doktorunuzu arayın; acil durumda 112, zehirlenme şüphesinde 114 UZEM.

Nerede ne ürer?

  • Ekmek: zamanla siyah benekler çıkaran beyaz tüy (siyah ekmek küfü) ve mavi-yeşil lekeler

  • Meyve: gri-yeşil ya da beyaz tüy, çoğu zaman kabuğun ezik yerinden başlar

  • Peynir: mavi-yeşil ya da beyaz lekeler

  • Bal ve reçel: neredeyse hiç: o kadar şekerlidirler ki küf ihtiyacı olan suyu alamaz. Uygulamada da bal küflenmez.

Çocuklar için

Küf, yiyecek yiyen minicik bir canlıdır. Spor denen tohumları havada uçuşur; biri nemli bir yiyeceğe konunca büyümeye başlar, sonunda tüylü bir leke olarak görürsün.

Küf neden ürer (ve onu ne durdurur)?

Büyükler için. Küfler mantardır, bir tür mikroskobik canlıdır. O kadar küçük ve hafif sporlarla yayılırlar ki neredeyse her yerde havada bulunurlar. Yeterince su içeren bir yiyeceğe konan spor çimlenir ve yiyeceğin içinde ince ipliklerden (hif) bir ağ örer, ilerledikçe onu sindirir. Koloni ancak yeterince büyüyünce, genellikle bir iki gün sonra, gözle görülür; sonra yeni sporlar yapar, renkli ve tüylü kısım budur. Küfler ayrıştırıcıdır: ölü maddeyi parçalayıp toprağa geri kazandırırlar. Yiyeceğe, suya ve uygun bir sıcaklığa ihtiyaç duyarlar; bunlardan birini ortadan kaldıran her şey onları yavaşlatır. Tuz ve şeker suyu çeker (pastırma, salamura, reçel), sirke yiyeceği çok asitli yapar, dondurucu büyümeyi öldürmeden durdurur, pişirmek ise öldürür.

Önce tahmin et, sonra dene

Bunların her biri uygulamada birkaç saniye sürer. Önce tahmin et, sonra 3 gün bekle'ye dokun.

Tuzlu mu, tuzsuz mu?

İki ketçap lekesi, birinin üstüne tuz serpilmiş. Hangisi küflenir?

Islak kâğıt mı, kuru mu?

Önce biraz su dök; yiyeceği hem ıslak yere hem kuru kâğıda koy. Küf önce nerede çıkar?

Bal mı, ketçap mı?

İkisinden de birer sıkım yap (ikisi de Mutfak'taki sıkma şişesinde). Yalnızca biri küflenir. Nedenini bulabilir misin?

Önce dondurucu, sonra bekle?

Sayfayı dondurucuya koy, sonra 3 gün bekle. Soğuk küfü öldürür mü, yoksa sadece duraklatır mı?

Öğretmenler için

Sınıfta küf

Fen Bilimleri'nde canlılar ve yaşam alanları, mikroskobik canlılar ve çürüme konularına; Hayat Bilgisi'nde sağlıklı beslenme ve yiyeceklerin saklanması konuşmalarına uyar. Gerçek ekmek poşetleri bir hafta ya da daha uzun sürer; uygulama ise sınıfa sonucu aynı derste verir. Gerçek poşetler pencere önünde kapalı dururken öğrenciler tuzu, nemi ve soğuğu akıllı tahtada test edebilir.

Öğretmenler için fikirler

Küf hakkında sorular

Ekmek kaç günde küflenir?

Sıcak ve hafif nemli tutulan taze fırın ekmeğinde küf çoğu zaman üç ila yedi günde görünür. Koruyucu katkılı paketli ekmek bir iki hafta sürebilir; buzdolabında ya da dondurucuda saklanan ekmek çok daha uzun.

Nemli ekmek neden daha çabuk küflenir?

Küfün büyümek ve yiyeceğini sindirmek için suya ihtiyacı vardır. Nemli bir dilim sporlara gereken her şeyi verir; çok kuru bir dilim ise onları iyice yavaşlatır.

Tuz küfü durdurur mu?

Bol tuz durdurur: küfün ihtiyaç duyduğu suyu çeker, pastırmanın ve salamuranın dayanması bundandır. Normal ekmekteki az tuz küfü yalnızca biraz yavaşlatır. Uygulamada yiyeceğe serpilen tuz küfü haftalarca uzak tutar.

Küf yenirse ne olur?

Yanlışlıkla bir lokma genellikle zarar vermez ama bazı küfler zehir üretir ve sporlar alerjiyi tetikleyebilir; küflü yiyecek asla bilerek yenmez. Ekmeğin tamamını atın; biri kendini kötü hissederse doktora başvurun ya da 114 UZEM'i arayın.

Küflü ekmeğin küflü yerini kesip kalanını yesek olur mu?

Yumuşak yiyeceklerde olmaz: gördüğünüz tüy küfün sadece üst kısmıdır, iplikleri ekmeğin içinde göremediğiniz yerlere kadar uzanır. Küflü ekmeğin hepsi atılır.

Bunları da dene

Elle boyanmış illüstrasyon: ressam bir tabak süte deterjanlı bir kulak çubuğuyla dokunuyor; kırmızı, mavi, sarı ve yeşil gıda boyası dönerek dışa doğru yayılıyor.

Sihirli süt deneyi

Deterjan sütteki renkleri dans ettirir; süt bekletilirse onun da üstünde küf ürer.

Üç gün atla, neler büyüdüğünü gör

Kâğıda yiyecek koy, yarısına tuz serp ve 3 gün bekle'ye dokun. Sonra yavaş ve gerçek versiyon için bir dilim ekmeği poşete kapat.

Tarayıcıda oynaTüm deneyler